و دردناك دارد و گاه كفارهء آن را ساليان دراز بايد بپردازد . به همين دليل در آيات قرآن و روايات اسلامى شديداً از غضب و از هرگونه تصميم‌گيرى به هنگام غضب نهى شده است . در آيهء 37 سورهء شورى يكى از ويژگىهاى مؤمنان را چشم‌پوشى به هنگام غضب ذكر كرده و جالب اينكه آن را عطف بر اجتناب از گناهان كبيره نموده است مىفرمايد : « وَالَّذينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَواحِشَ وَإِذا ما غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ » . در حديثى از امام باقر عليه السلام مىخوانيم : « إِنَّ هَذَا الْغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تُوقَدُ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ وَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا غَضِبَ احْمَرَّتْ عَيْنَاهُ وَانْتَفَخَتْ أَوْدَاجُهُ وَدَخَلَ الشَّيْطَانُ فِيهِ ؛ اين غضب شعلهء آتشى از سوى شيطان است كه در قلب فرزندان آدم زبانه مىكشد ، از اين رو هنگامى كه يكى از شما غضب مىكند چشمانش سرخ و رگ‌هاى گردنش پر خون و شيطان داخل وجودش مىشود » . « 1 » امام صادق عليه السلام در حديثى ديگر مىفرمايد : « الْغَضَبُ مِفْتَاحُ كُلِّ شَرٍّ ؛ غضب كليد تمام بدىهاست » . « 2 » اميرمؤمنان نيز در يك جملهء كوتاه مىفرمايد : « الْغَضَبُ شَرٌّ إِنْ أَطَعْتَهُ دَمَّرَ ؛ غضب شر است و اگر از آن پيروى كنى نابودت مىكند » . « 3 » روايات در اين زمينه بسيار و مملوّ از تأكيدات فراوان است ، لذا با حديث ديگرى اين سخن را پايان مىدهيم ، اميرمؤمنان عليه السلام فرمود : « إِيَّاكَ وَالْغَضَبَ فَأَوَّلُهُ جُنُونٌ وَآخِرُهُ نَدَمٌ ؛ از غضب بر حذف باش كه آغازش جنون و پايانش پشيمانى است » . « 4 » به هر حال عقل و درايت ايجاب مىكند كه انسان در حال خشم و غضب هيچ

--> ( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 304 ، ح 12 ( 2 ) . همان مدرك ، ص 303 ، ح 3 ( 3 ) . غررالحكم ، ح 6891 ( 4 ) . همان مدرك ، ح 6898